Các thuật ngữ và từ viết tắt dùng trong cuốn sách này, theo thứ tự bảng chữ cái của thuật ngữ tiếng Anh gốc, kèm thuật ngữ tiếng Việt trong ngoặc đơn. Mỗi mục đưa ra một định nghĩa ngắn, giản dị và chỉ đến chủ đề gốc, nơi thuật ngữ được giải thích và sử dụng. Nơi bảng thuật ngữ này và một chủ đề gốc khác nhau, chủ đề gốc là thẩm quyền.

A

  • Alert quality (chất lượng cảnh báo): mức độ thường xuyên cảnh báo có thể hành động, kịp thời, và đáng để đánh thức ai đó, trái với ồn ào hoặc trùng lặp (xem chủ đề 5.5, Chỉ số giám sát và chất lượng cảnh báo).
  • Automation (tự động hóa): phần mềm làm công việc mà trước đây một người làm, được đo theo điều nó gỡ bỏ và điều nó làm hỏng (xem chủ đề 10.6, Chỉ số tự động hóa và điều phối).
  • Automation bias (thiên kiến tự động hóa): xu hướng chấp nhận đầu ra của máy mà không xem xét kỹ đủ (xem chủ đề 10.1, AI trong đo lường quản lý dịch vụ).
  • Availability (tính sẵn sàng): tỷ lệ thời gian, hoặc yêu cầu, trong đó một dịch vụ làm được điều người dùng cần (xem chủ đề 5.3, Chỉ số tính sẵn sàng).

B

  • Backlog (tồn đọng): danh sách có thứ tự các công việc đang chờ được làm, mà độ tuổi và sức khỏe của nó có thể đo được (xem chủ đề 2.6, Chỉ số tồn đọng và tinh chỉnh).
  • Baseline (đường cơ sở): một cái nhìn được ghi lại về tình hình trước một thay đổi, dùng để so sánh sau này (xem chủ đề 10.1, AI trong đo lường quản lý dịch vụ).
  • Blameless review (rà soát không đổ lỗi): một buổi rà soát sự cố nhìn vào hệ thống và quyết định mà không quy lỗi cho cá nhân (xem chủ đề 4.2, Chỉ số phân tích sau sự cố và học hỏi).
  • Bypass rate (tỷ lệ lách): tỷ lệ thay đổi sản xuất không đi qua đường ống phân phối (xem chủ đề 10.7, Chỉ số đường ống và thay đổi tự động).

C

  • Calibration (hiệu chỉnh): sự khớp giữa xác suất mà một dự báo nêu và tần suất sự kiện xảy ra (xem chủ đề 10.9, Chỉ số dự báo và phân tích dự đoán).
  • Change enablement (hỗ trợ thay đổi): thực hành ITIL làm cho thay đổi diễn ra an toàn và nhanh, với phê duyệt tương xứng với rủi ro (xem chủ đề 4.3, Chỉ số hỗ trợ thay đổi).
  • Change failure rate (tỷ lệ thay đổi thất bại): tỷ lệ thay đổi gây suy giảm dịch vụ hoặc cần khắc phục (xem chủ đề 4.4, Thất bại thay đổi và làm lại).
  • Charter (metrics) (điều lệ chỉ số): một tuyên bố ngắn bằng văn bản về mục đích sử dụng các thước đo và điều chúng không bao giờ được dùng, do lãnh đạo ký (xem chủ đề 11.3, Triển khai chỉ số mà không gieo sợ hãi).
  • CMDB: cơ sở dữ liệu quản lý cấu hình, nơi lưu các hạng mục cấu hình và quan hệ của chúng (xem chủ đề 7.4, Chỉ số chất lượng cấu hình và CMDB).
  • Continual improvement (cải tiến liên tục): việc cải thiện dịch vụ và cách làm việc một cách liên tục, nhỏ, dựa trên bằng chứng (xem chủ đề 9.5, Chỉ số cải tiến liên tục).
  • Continuous delivery (phân phối liên tục): thực hành giữ phần mềm và dịch vụ luôn ở trạng thái có thể phát hành và giao giá trị theo các bước nhỏ, thường xuyên, rủi ro thấp (xem chủ đề 2.8, Chỉ số DORA).
  • Cycle time (thời gian chu trình): thời gian trôi qua từ khi công việc bắt đầu đến khi xong (xem chủ đề 2.2, Thời gian chờ, thời gian chu trình và hiệu quả dòng chảy).

D

  • Dashboard (bảng điều khiển): một màn hình hiển thị một tập nhỏ thước đo cho một đối tượng được nêu tên, kèm xu hướng và bối cảnh (xem chủ đề 11.1, Thiết kế bảng điều khiển chỉ số dịch vụ).
  • Data lineage (nguồn gốc dữ liệu): bản ghi về dữ liệu đến từ đâu và đã được làm gì (xem chủ đề 10.8, Chỉ số phân tích và chất lượng dữ liệu).
  • Data quality (chất lượng dữ liệu): mức dữ liệu đầy đủ, chính xác, nhất quán, kịp thời và hợp lệ đối với việc sử dụng nó (xem chủ đề 10.8, Chỉ số phân tích và chất lượng dữ liệu).
  • Deflection (chuyển hướng): một liên hệ được tránh vì người đó tìm được câu trả lời hoặc hoàn thành nhiệm vụ qua tự phục vụ, cần được đọc cùng giải quyết đã xác minh và liên hệ quay lại (xem chủ đề 3.7, Chỉ số tự phục vụ và tự động hóa).
  • Deployment frequency (tần suất triển khai): mức thường xuyên một đội đưa thay đổi vào sản xuất (xem chủ đề 2.8, Chỉ số DORA).
  • Digital product (sản phẩm số): một sản phẩm dựa trên phần mềm có vòng đời và người sở hữu riêng (xem chủ đề 1.8, Đo lường ITIL 5 và kết quả giá trị).
  • DORA metrics (chỉ số DORA): bốn thước đo hiệu suất phân phối do chương trình DevOps Research and Assessment phổ biến: tần suất triển khai, thời gian chờ cho thay đổi, tỷ lệ thay đổi thất bại, và thời gian khôi phục dịch vụ (xem chủ đề 2.8, Chỉ số DORA).
  • Drift (trôi dạt): sự thay đổi dần của dữ liệu hoặc hành vi của một mô hình hay hệ thống khỏi điều đã được kiểm thử (xem chủ đề 10.5, Chỉ số quản trị và rủi ro AI).

E

  • Error budget (ngân sách lỗi): mức không tin cậy mà một dịch vụ được phép tiêu trong mục tiêu của nó qua một kỳ (xem chủ đề 5.2, SLI, SLO và ngân sách lỗi).
  • Estate map (bản đồ tài sản): danh sách các dịch vụ, sản phẩm số, nền tảng và hệ thống AI mà một tổ chức vận hành, mỗi cái có một người sở hữu (xem chủ đề 1.8, Đo lường ITIL 5 và kết quả giá trị).
  • Experience level agreement (XLA) (thỏa thuận mức trải nghiệm): một thỏa thuận định khung quanh kết quả và trải nghiệm người dùng cần, bổ sung cho SLA (xem chủ đề 6.2, Thỏa thuận mức trải nghiệm).

F

  • FinOps: thực hành quản lý chi tiêu đám mây và công nghệ qua trách nhiệm chung giữa kỹ thuật, tài chính và kinh doanh (xem chủ đề 7.6, Chỉ số FinOps và chi phí đám mây).
  • First contact resolution (giải quyết ở liên hệ đầu tiên): tỷ lệ liên hệ được giải quyết ở lần liên hệ đầu tiên, được đọc cùng liên hệ quay lại (xem chủ đề 3.1, Chỉ số bàn dịch vụ).
  • Flow efficiency (hiệu quả dòng chảy): tỷ lệ thời gian trôi qua trong đó công việc đang thực sự được làm, trái với chờ đợi (xem chủ đề 2.2, Thời gian chờ, thời gian chu trình và hiệu quả dòng chảy).
  • Forecast interval (khoảng dự báo): một khoảng nhằm chứa giá trị thực với một xác suất nêu rõ (xem chủ đề 10.9, Chỉ số dự báo và phân tích dự đoán).

G

  • Gaming vector (vectơ lợi dụng): một cách để một chỉ số trông tốt hơn mà kết quả nền tảng không cải thiện (xem chủ đề 1.2, Định luật Goodhart và tâm lý học của chỉ số).
  • Goodhart's law (định luật Goodhart): khi một thước đo trở thành mục tiêu, nó không còn là thước đo tốt (xem chủ đề 1.2, Định luật Goodhart và tâm lý học của chỉ số).
  • Guardrail metric (chỉ số rào chắn): một thước đo ghép với thước đo khác để phát hiện sự méo mó ở cái đầu, hoặc một thực hành có cùng mục đích (xem chủ đề 1.3, Kết quả hơn đầu ra: chọn đo cái gì).

H

  • Human in the loop (con người trong vòng lặp): một thiết kế trong đó một người rà soát hoặc phê duyệt một hành động tự động hay của AI trước khi nó có hiệu lực (xem chủ đề 10.6, Chỉ số tự động hóa và điều phối).

I

  • Incident (sự cố): sự gián đoạn không kế hoạch của một dịch vụ hoặc sự suy giảm chất lượng của nó (xem chủ đề 3.2, Khối lượng và mức ưu tiên sự cố).
  • ITIL: một bộ hướng dẫn cho quản lý dịch vụ CNTT, có ấn bản thứ tư định khung công việc như một hệ thống giá trị dịch vụ (xem chủ đề 1.1, Vì sao đo quản lý dịch vụ).
  • ITIL 5: phiên bản ITIL do chủ sở hữu PeopleCert công bố năm 2026; chỉ những phát biểu mà chủ sở hữu đã công bố được coi là đã xác minh trong cuốn sách này (xem chủ đề 1.8, Đo lường ITIL 5 và kết quả giá trị).

K

  • Knowledge management (quản lý tri thức): thực hành thu thập, chia sẻ và cải thiện điều mọi người biết, được đo theo mức sử dụng và tính hữu ích (xem chủ đề 3.6, Chỉ số quản lý tri thức).
  • Known error (lỗi đã biết): một vấn đề có nguyên nhân gốc hoặc cách lách được ghi tài liệu, được theo dõi cho đến khi sửa (xem chủ đề 4.6, Nợ kỹ thuật và lỗi đã biết).

L

  • Lead time (thời gian chờ): thời gian trôi qua từ một yêu cầu hoặc cam kết đến khi giao (xem chủ đề 2.2, Thời gian chờ, thời gian chu trình và hiệu quả dòng chảy).
  • Little's law (định luật Little): mối quan hệ rằng thời gian trung bình trong một hệ thống ổn định bằng công việc đang xử lý trung bình chia cho thông lượng trung bình (xem chủ đề 2.3, Công việc đang xử lý và hàng đợi).

M

  • Major incident (sự cố lớn): một sự cố có tác động đáng kể cần một phản ứng phối hợp (xem chủ đề 3.4, Chỉ số sự cố lớn).
  • Maturity model (mô hình trưởng thành): một mô tả các giai đoạn mà một thực hành phát triển qua, dùng như công cụ trò chuyện và không bao giờ như một đánh giá (xem chủ đề 11.4, Mô hình trưởng thành cho chương trình chỉ số).
  • Mean time to restore (thời gian khôi phục trung bình): thời gian trung bình để khôi phục dịch vụ sau một sự cố, thường được đọc cùng bách phân vị vì giá trị trung bình giấu các ca dài (xem chủ đề 3.3, Thời gian phản hồi và giải quyết sự cố).
  • Metric card (thẻ chỉ số): một bản ghi ngắn về định nghĩa, công thức, nguồn, người sở hữu, giới hạn, vectơ lợi dụng và rào chắn của một thước đo (xem chủ đề 12.4, Biểu mẫu).

N

  • Net Promoter Score: một thước đo dựa trên khảo sát về sự sẵn lòng giới thiệu, cần được đọc cùng các thước đo trải nghiệm khác (xem chủ đề 6.1, Chỉ số mức hài lòng của khách hàng).

O

  • Observability (khả năng quan sát): mức trạng thái bên trong của một dịch vụ có thể được hiểu từ các tín hiệu nó tạo ra (xem chủ đề 10.10, Chỉ số khả năng quan sát và đo từ xa).
  • OKR: mục tiêu và kết quả then chốt, một khung để liên kết mục tiêu với kết quả đo được (xem chủ đề 1.7, Các khung đo lường).
  • OLA: thỏa thuận mức vận hành, một thỏa thuận nội bộ giữa các đội hỗ trợ một mức dịch vụ (xem chủ đề 5.1, Chỉ số SLA, OLA và XLA).
  • Orchestration (điều phối): sự phối hợp của nhiều bước tự động, thường qua nhiều công cụ, thành một luồng (xem chủ đề 10.6, Chỉ số tự động hóa và điều phối).
  • Outcome (kết quả): một thay đổi trong tình huống của con người hoặc tổ chức mà quan trọng, trái với đầu ra được tạo ra (xem chủ đề 1.3, Kết quả hơn đầu ra: chọn đo cái gì).

P

  • Percentile (bách phân vị): giá trị mà dưới đó một tỷ lệ nhất định các quan sát rơi vào, như bách phân vị thứ 85 của một thước đo thời gian (xem chủ đề 1.6, Hiểu biết thống kê cho chỉ số dịch vụ).
  • Pipeline (đường ống): con đường tự động đưa một thay đổi từ công việc của lập trình viên đến một dịch vụ đang chạy (xem chủ đề 10.7, Chỉ số đường ống và thay đổi tự động).
  • Policy as code (chính sách dưới dạng mã): các quy tắc do một đường ống hoặc nền tảng thực thi và được viết thành phần mềm (xem chủ đề 10.7, Chỉ số đường ống và thay đổi tự động).
  • Postmortem (phân tích sau sự cố): một bản rà soát bằng văn bản về một sự cố để học hỏi (xem chủ đề 4.2, Chỉ số phân tích sau sự cố và học hỏi).
  • Problem (vấn đề): nguyên nhân nền tảng của một hoặc nhiều sự cố (xem chủ đề 4.1, Chỉ số quản lý vấn đề).
  • Prompt injection (tiêm lệnh): một cuộc tấn công trong đó các chỉ dẫn ẩn trong đầu vào thao túng một mô hình ngôn ngữ (xem chủ đề 10.5, Chỉ số quản trị và rủi ro AI).
  • Psychological safety (an toàn tâm lý): niềm tin chung rằng một đội là an toàn để lên tiếng về sai lầm và vấn đề (xem chủ đề 11.3, Triển khai chỉ số mà không gieo sợ hãi).

R

  • Release and deployment (phát hành và triển khai): các thực hành làm cho dịch vụ mới hoặc đã đổi sẵn sàng và đưa thay đổi vào sản xuất (xem chủ đề 4.5, Chỉ số phát hành và triển khai).
  • Return on investment (lợi tức đầu tư): lợi ích ròng của một khoản đầu tư so với chi phí của nó, được nêu kèm các giả định (xem chủ đề 7.7, Lợi tức đầu tư và hồ sơ kinh doanh).
  • Risk register (sổ đăng ký rủi ro): một bản ghi các rủi ro đã nhận diện kèm người sở hữu, đánh giá và hành động (xem chủ đề 8.2, Chỉ số rủi ro và kiểm soát).
  • Run chart (biểu đồ chạy): một biểu đồ của một thước đo theo thời gian kèm đường trung vị (xem chủ đề 1.6, Hiểu biết thống kê cho chỉ số dịch vụ).

S

  • Self-service (tự phục vụ): khả năng người dùng tìm câu trả lời hoặc hoàn thành yêu cầu mà không cần liên hệ một người (xem chủ đề 3.7, Chỉ số tự phục vụ và tự động hóa).
  • Service level agreement (SLA) (thỏa thuận mức dịch vụ): một thỏa thuận giữa nhà cung cấp và khách hàng về mức dịch vụ (xem chủ đề 5.1, Chỉ số SLA, OLA và XLA).
  • Service level indicator (SLI) (chỉ báo mức dịch vụ): một khía cạnh được đo của chất lượng dịch vụ, như tỷ lệ yêu cầu thành công (xem chủ đề 5.2, SLI, SLO và ngân sách lỗi).
  • Service level objective (SLO) (mục tiêu mức dịch vụ): một mục tiêu cho một SLI qua một kỳ (xem chủ đề 5.2, SLI, SLO và ngân sách lỗi).
  • Service request (yêu cầu dịch vụ): một yêu cầu chính thức từ người dùng để được cung cấp một thứ gì đó, như quyền truy cập hoặc thông tin (xem chủ đề 3.5, Chỉ số thực hiện yêu cầu dịch vụ).
  • Shadow IT (CNTT bóng): công nghệ được dùng mà chức năng chịu trách nhiệm không biết hoặc không phê duyệt, gồm cả công cụ AI do nhân viên áp dụng (xem chủ đề 10.5, Chỉ số quản trị và rủi ro AI).
  • Sustainable pace (nhịp độ bền vững): một tốc độ làm việc mà mọi người có thể duy trì vô thời hạn mà không hại sức khỏe hay chất lượng công việc (xem chủ đề 9.2, Chỉ số hài lòng và sức khỏe tinh thần).

T

  • Technical debt (nợ kỹ thuật): chi phí tích lũy của đường tắt và bảo trì bị hoãn làm chậm công việc tương lai (xem chủ đề 4.6, Nợ kỹ thuật và lỗi đã biết).
  • Telemetry (đo từ xa): nhật ký, chỉ số và dấu vết mà một dịch vụ đang chạy phát ra (xem chủ đề 10.10, Chỉ số khả năng quan sát và đo từ xa).
  • Throughput (thông lượng): số hạng mục công việc hoàn thành trong một kỳ (xem chủ đề 2.1, Các thước đo dòng chảy).
  • Toil: công việc vận hành lặp lại, thủ công, có thể tự động hóa, tăng theo dịch vụ và không có giá trị lâu dài (xem chủ đề 5.7, Chỉ số toil và trực).
  • Total cost of ownership (tổng chi phí sở hữu): chi phí đầy đủ để có được, vận hành và rời bỏ một thứ trong suốt vòng đời của nó (xem chủ đề 11.2, Bức tranh công cụ).

U

  • Unit economics (kinh tế đơn vị): chi phí và giá trị của một dịch vụ trên mỗi đơn vị sử dụng, như mỗi người dùng hoạt động hay mỗi giao dịch (xem chủ đề 7.5, Chi phí dịch vụ và kinh tế đơn vị).
  • Unplanned work (công việc không kế hoạch): công việc đến mà không được lên kế hoạch, như sửa sự cố, cạnh tranh với công việc có kế hoạch (xem chủ đề 2.9, Công việc vận hành và công việc không kế hoạch).

V

  • Value stream (dòng giá trị): chuỗi các bước từ một yêu cầu đến giá trị được giao, gồm cả các lần chờ (xem chủ đề 2.4, Chỉ số dòng giá trị).
  • Verification log (nhật ký xác minh): một bản ghi về từng phát biểu ITIL 5 được dùng trong kế hoạch, kèm nguồn của chủ sở hữu và ngày nó được đọc (xem chủ đề 1.8, Đo lường ITIL 5 và kết quả giá trị).
  • Verified resolution (giải quyết đã xác minh): một giải quyết được người dùng xác nhận hoặc bởi bằng chứng rằng vấn đề không quay lại (xem chủ đề 10.3, Chỉ số tác tử AI và chatbot).

W

  • Work in process (WIP) (công việc đang xử lý): lượng công việc đã bắt đầu và chưa xong (xem chủ đề 2.3, Công việc đang xử lý và hàng đợi).